नेपाली राजनीतिमा लामो समयदेखि दुई–तीन पुराना दलको वर्चस्व चलिरहेको थियो। तर प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको पछिल्लो परिणामले त्यो राजनीतिक समीकरण नै उल्टाइदिएको छ। दुईवटा मात्र निर्वाचन अनुभव गरेको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) यसपटक प्रत्यक्षतर्फ १६५ मध्ये १२५ निर्वाचन क्षेत्र जित्दै नेपाली राजनीतिमा अभूतपूर्व उछालका साथ उदाएको छ। यो परिणाम केवल निर्वाचन जिताइको आँकडा मात्र होइन—यो नेपाली मतदाताको मनोविज्ञानमा आएको ठूलो परिवर्तनको संकेत पनि हो।

प्रत्यक्षतर्फको विशाल जीत र समानुपातिक मतको प्रवृत्ति हेर्दा रास्वपा प्रतिनिधिसभामा दुईतिहाइ नजिकको बहुमत ल्याउने अवस्थामा पुगेको देखिन्छ। संविधानअनुसार सरकार गठनका लागि आवश्यक १३८ सिटको आँकडा पार गर्न रास्वपालाई कुनै कठिनाइ हुने देखिँदैन। झन् उल्लेखनीय कुरा के छ भने—रास्वपाबाट निर्वाचित अधिकांश सांसद ५० वर्षमुनिका छन्। धेरै पहिलोपटक संसदीय राजनीतिमा प्रवेश गरेका छन्। यही कारण यो निर्वाचनलाई धेरैले “पुरानो राजनीतिमाथि नयाँ पुस्ताको विद्रोह” का रूपमा पनि व्याख्या गरिरहेका छन्।

प्रधानमन्त्री बन्ने तयारीमा बालेन्द्र शाह

रास्वपाको विजय यात्राको केन्द्रमा छन् बालेन्द्र शाह। काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर बनेपछि राष्ट्रिय चर्चामा आएका शाह रास्वपाका वरिष्ठ नेता हुन् । रास्वपा प्रवेश गर्दै उनी यसपटक झापा–५ बाट भारी मतान्तरका साथ विजयी भएका छन्। उनले ६८ हजार ३४८ मत प्राप्त गर्दा निकटतम प्रतिस्पर्धी एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले १८ हजार ७३४ मत मात्रै ल्याए। झण्डै ५० हजार मतान्तरले जितेका शाह अब देशको प्रधानमन्त्री बन्ने सम्भावनासहित संसदमा प्रवेश गर्दैछन्। ३५ वर्षको उमेरमै राष्ट्रिय राजनीतिमा यति ठूलो जनमत प्राप्त गर्नु आफैंमा ऐतिहासिक मानिएको छ।

सामाजिक अभियानबाट संसदसम्म

रास्वपाबाट निर्वाचित सांसदहरूको ठूलो हिस्सा सामाजिक अभियान, नागरिक आन्दोलन र पेशागत क्षेत्रमा स्थापित व्यक्तित्वहरू हुन्। झापा–२ बाट विजयी इन्दिरा राना कारागारमा रहेका महिलाका बालबालिकालाई शिक्षा र संरक्षण उपलब्ध गराउने अभियानका कारण चिनिन्छिन्। उनी यसअघि उपसभामुख समेत बनेकी थिइन्। यस्तै काठमाडौं–१ बाट विजयी रञ्जु दर्शना विवेकशील साझा पार्टी हुँदै रास्वपामा आएकी युवानेत्री हुन्। काठमाडौं–५ बाट निर्वाचित सस्मित पोखरेल शिक्षाक्षेत्रमा काम गरेका व्यक्ति हुन् भने शिशिर खनाल सामाजिक अभियन्ता हुँदै राजनीतिमा आएका नेता हुन्।

काठमाडौं उपत्यकामा रास्वपाको दबदबा

काठमाडौं उपत्यकामा रास्वपाले लगभग क्लिन स्वीपजस्तै परिणाम निकालेको छ। काठमाडौंका अधिकांश निर्वाचन क्षेत्रमा रास्वपा उम्मेदवारले विजय हासिल गरेका छन्। सुनिल केसी (काठमाडौं–२), राजुनाथ पाण्डे (काठमाडौं–३), पुकार बम (काठमाडौं–४), गणेश पराजुली (काठमाडौं–७), विराजभक्त श्रेष्ठ (काठमाडौं–८) र डीपी अर्याल (काठमाडौं–९) जस्ता उम्मेदवारहरू विजयी भएका छन्। यीमध्ये धेरैजसो व्यवसाय, नागरिक अभियान वा नयाँ राजनीतिक आन्दोलनसँग जोडिएका व्यक्तित्व हुन्।

चितवनमा रवि लामिछानेको निरन्तर प्रभाव

रास्वपाका सभापति रवि लामिछाने चितवन–२ बाट तेस्रोपटक विजयी भएका छन्। ५४ हजारभन्दा बढी मत ल्याएर उनले आफ्नो प्रभाव कायम राखेका छन्। चितवनका अन्य क्षेत्रमा पनि रास्वपाले प्रभावशाली जीत निकालेको छ। चितवन–१ बाट हरि ढकाल र चितवन–३ बाट सोबिता गौतम निर्वाचित भएका छन्।

भारीभरकम नेताहरूलाई हराउने नयाँ अनुहार

यस निर्वाचनको अर्को रोचक पक्ष भनेको नयाँ उम्मेदवारहरूले स्थापित नेताहरूलाई पराजित गर्नु हो। रुपन्देही–२ बाट वकिल सुलभ खरेलले एमालेका प्रभावशाली नेता विष्णु पौडेललाई पराजित गरे। धनुषा–३ बाट मनिष झाले कांग्रेस नेता विमलेन्द्र निधिलाई हराए। सप्तरी–३ बाट अमरकान्त चौधरीले जसपाका उपेन्द्र यादवलाई पराजित गरे। गोरखा–२ बाट रास्वपाका महामन्त्री कवीन्द्र बुर्लाकोटी विजयी भएका छन्। यस्तै धेरै क्षेत्रमा पुराना दलका शीर्ष नेताहरू पराजित भएका छन्।

मधेसमा पनि नयाँ शक्ति

पहिले परम्परागत दलहरूको बलियो पकड मानिने मधेस क्षेत्रमा पनि रास्वपाले उल्लेखनीय सफलता प्राप्त गरेको छ। धनुषा, महोत्तरी, सिरहा, सप्तरी, सर्लाही र रौतहटका धेरै क्षेत्रमा रास्वपा उम्मेदवारहरू विजयी भएका छन्। राजकिशोर महतो, रामविनोद यादव, तपेश्वर यादव, उज्ज्वलकुमार झा, प्रमोदकुमार महतो, गौरीकुमारी लगायतका उम्मेदवार मधेसबाट संसदमा पुगेका छन्।

युवाहरूको असाधारण उपस्थिति

रास्वपाको संसदमा सबैभन्दा ठूलो पहिचान भनेको युवा नेतृत्व हो।  केही उदाहरण हेर्ने हो भने—

प्रशान्त उप्रेती : २५ वर्ष

मनिष खनाल : २६ वर्ष

केपी खनाल : २६ वर्ष

बब्लु गुप्ता : २८ वर्ष

निशा डाँगी : २९ वर्ष

यीमध्ये धेरै पहिलोपटक संसदमा प्रवेश गर्दैछन्।

महिलाको उल्लेखनीय सहभागिता

रास्वपाबाट धेरै महिला सांसद पनि निर्वाचित भएका छन्। रञ्जु दर्शना, इन्दिरा राना, तोशिमा कार्की, सोबिता गौतम, निशा डाँगी, आशिका तामाङ, पुष्पाकुमारी चौधरी, बीना गुरुङ, गौरीकुमारी, कोमल ज्ञवाली, आशा झा र रुबिना आचार्य जस्ता महिला नेतृहरू संसदमा पुगेका छन्। महिलाको यो उपस्थिति पनि रास्वपाको नयाँ राजनीतिक चरित्रको संकेत मानिएको छ।

पेशागत पृष्ठभूमिका विविध सांसद

रास्वपाबाट निर्वाचित सांसदहरूको पृष्ठभूमि निकै विविध छ। कसैको पृष्ठभूमि पत्रकारिता हो, कसैको चिकित्सा, कसैको कानून, कसैको व्यापार र कसैको सामाजिक अभियान।जस्तै—

डा. लेखजंग थापा : न्युरोलोजिस्ट

स्वर्णिम वाग्ले : अर्थविद्

सागर ढकाल : राजनीतिक अभियन्ता

खगेन्द्र सुनार : दलित अधिकार अभियन्ता

आशीष गजुरेल : इन्जिनियर

यसले संसदमा नयाँ प्रकारको प्रतिनिधित्व ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपाली राजनीतिमा नयाँ अध्याय

प्रत्यक्षतर्फ १२५ सिट जितेको रास्वपाको परिणामले नेपाली राजनीतिमा ठूलो परिवर्तनको संकेत दिएको छ। यो केवल एउटा दलको जीत मात्र होइन—यो मतदाताले पुराना राजनीतिक संरचना र नेतृत्वप्रति देखाएको असन्तोषको पनि प्रतिबिम्ब हो। अब सबैको ध्यान नयाँ संसद र सम्भावित रास्वपा नेतृत्वको सरकारतर्फ केन्द्रित हुनेछ। युवाको ठूलो अपेक्षा, परिवर्तनको दबाब र प्रशासनिक चुनौतीबीच रास्वपाले आगामी दिनमा कस्तो शासन शैली प्रस्तुत गर्छ—त्यसले नेपालको राजनीतिक दिशालाई लामो समयसम्म प्रभावित गर्ने निश्चित छ।